Tak często, jak szybko lina traci środek smarny, a tempo tej utraty wyznaczają warunki jej pracy. Przepisy dozoru technicznego nie podają własnego interwału smarowania i odsyłają do instrukcji eksploatacji urządzenia*1, a producenci lin zamiast jednej liczby podają listę warunków, od których ten interwał zależy*2. Badanie zmęczeniowe opublikowane w 2026 r. dokłada wniosek, który porządkuje całą rozmowę: o odzyskaniu właściwości liny decyduje czas reakcji po zdarzeniu, które pozbawiło ją smaru*3. Poniżej mechanizm utraty środka, czynniki, które go przyspieszają, i sposób oceny stanu nasmarowania na obiekcie.
*1 Rozporządzenie Ministra Przedsiębiorczości i Technologii z dnia 30 października 2018 r. w sprawie warunków technicznych dozoru technicznego w zakresie eksploatacji, napraw i modernizacji urządzeń transportu bliskiego (Dz. U. poz. 2176), § 9 ust. 1 pkt 1 i 2. *2 EWRIS, Original User Manual: Stranded Ropes for General Lifting Applications, sekcja 6. *3 P. Freddi, L. Solazzi, G. Donzella, Effect of re-lubrication in extending service life of steel wire ropes, Progress in Engineering Science 3 (2026) 100239, s. 12.
Smar w linie stalowej pełni dwa zadania naraz: ogranicza tarcie między drutami i splotkami oraz chroni stal przed korozją*1. Pierwsze zadanie jest mniej oczywiste od drugiego, a decyduje o trwałości liny równie mocno. Druty wewnątrz liny przy każdym przegięciu przesuwają się względem siebie o ułamki milimetra, a w miejscach ich styku powstaje fretting (zużycie cierne, czyli ubytek materiału w punktach, które stale się o siebie ocierają). Suche druty trące o siebie zużywają się szybciej i są jednym z powodów, dla których lina traci nośność od środka.
Ślady zużycia ciernego na splotce i na rdzeniu liny po próbie zmęczeniowej wykonanej na linie pozbawionej smaru. Powierzchnie, na których powstają takie ślady, leżą poza zasięgiem oględzin zewnętrznych. Źródło: P. Freddi, L. Solazzi, G. Donzella, Effect of re-lubrication in extending service life of steel wire ropes, Progress in Engineering Science 3 (2026) 100239.
Linę smaruje się już na etapie produkcji, a ten środek zwykle nie wystarcza na cały okres jej eksploatacji*2. W próbkach nowych lin sześciosplotkowych z rdzeniem stalowym smar stanowił od 1,32 do 1,68 % masy liny *3, więc cały zasób, który ma wystarczyć na lata pracy, to kilkanaście gramów na kilogram.
Ubywa go kilkoma drogami na
wyciskanie spod obciążenia i przy każdym przegięciu na krążku oraz bębnie, przeniesienie filmu smaru z liny na współpracującą powierzchnię koła linowego, wymywanie i spłukiwanie wodą, szczególnie wodą zasoloną, zgęstnienie przez pył i produkty ścierania, po którym środek przestaje pełnić swoją funkcję, choć fizycznie jest obecny, utrata przy wysokiej temperaturze pracy. Żadne ze źródeł, do których dotarliśmy, nie wskazuje, który z tych mechanizmów dominuje ani w jakich proporcjach. To nie jest drobiazg redakcyjny: brak takiego rankingu jest właśnie powodem, dla którego nie da się wyprowadzić uniwersalnego interwału w miesiącach.
*1 C.J. Dyson, R.J. Chittenden, M. Priest, M. Fox, W.A. Hopkins, Representative Tribometer Testing of Wire Rope Fretting Contacts, Tribology Transactions 63 (2020) 3, s. 557. *2 CASAR, Wire Rope Guidelines, s. 41. *3 P. Freddi, L. Solazzi, G. Donzella, Progress in Engineering Science 3 (2026) 100239, tab. 19. *4 P. Freddi i in., jw., s. 1; CASAR, jw., s. 30; EWRIS, Original User Manual, sekcje 5.4.1 i 5.4.2; Draka EHC, Tech Tip 6, s. 1; PFEIFER/DRAKO, karta produktu DRAKO SOL.
Ile kosztuje utrata smaru: liczby z badania zmęczeniowego
Usunięcie smaru z liny skraca jej trwałość do kryterium odkładczego o kilkanaście do ponad dwudziestu kilku procent, a dokładna wartość zależy od konstrukcji liny. Eksperyment z cytowanego badania przeprowadzono na linach sześciosplotkowych z rdzeniem stalowym w próbie zginania obrotowego przy stosunku średnicy koła do średnicy liny D/d = 16 i prędkości 220 obr./min*1.
Przekroje poprzeczne lin użytych w badaniu: a) 6x36WS z rdzeniem stalowym, b) 6x25F z rdzeniem stalowym.
Konstrukcja liny Smar w linie nowej, % masy Smar po odtłuszczeniu, % masy Trwałość do kryterium odkładczego wobec liny nowej 6x25F-IWRC, 22 mm 1,60 0,61 84 % 6x36WS-IWRC „A", 20 mm 1,68 0,44 80 % 6x36WS-IWRC „B", 20 mm 1,32 0,51 73 %
Trwałość względna liny wobec udziału smaru w jej masie. Punkty po prawej stronie wykresu to liny nowe, punkty po lewej te same konstrukcje po odtłuszczeniu. Trwałość odniesiono do liny nowej, dla której przyjęto 100 %. Źródło: P. Freddi, L. Solazzi, G. Donzella, Effect of re-lubrication in extending service life of steel wire ropes, Progress in Engineering Science 3 (2026) 100239. Tłumaczenie własne.
Dwie granice tych liczb trzeba podać razem z nimi. Po pierwsze, odtłuszczanie prowadzono rozpuszczalnikiem na linie rozebranej na pojedyncze splotki, przez 12 godzin, z godzinnym przedmuchem; warunki były ostrzejsze od wszystkiego, co zdarza się w eksploatacji, a mimo to w linie zostało od 25 do 40 % pierwotnej masy smaru*2. Po drugie, próba mierzy wyłącznie trwałość zmęczeniową przy zginaniu, w warunkach laboratoryjnych, bez wody, soli i pyłu. Druga funkcja smaru, ochrona przed korozją, jest poza zakresem tego badania, więc w środowisku korozyjnym skutki utraty środka są innej natury i tych liczb nie opisują.
Stanowisko do próby zginania obrotowego. D oznacza rozstaw wrzecion odpowiadający średnicy krążka, d średnicę liny; ich stosunek wynosił w badaniu 16.
Jest jeszcze konsekwencja dalej idąca niż procenty. Równania przewidujące trwałość zmęczeniową liny, na których opiera się dobór i planowanie wymian, są ważne przy założeniu liny dobrze nasmarowanej i suchego otoczenia*3. Lina, która straciła środek, wychodzi poza zakres ważności tej prognozy, więc oparty na niej harmonogram przestaje opisywać rzeczywistość.
*1 P. Freddi, L. Solazzi, G. Donzella, Progress in Engineering Science 3 (2026) 100239, s. 2, 3 i 11, tab. 19. *2 Tamże, s. 5 i 11. *3 Y.A. Onur, C.E. İmrak, Discard fatigue life of stranded steel wire rope subjected to bending over sheave fatigue, Mechanics & I
Skąd bierze się interwał smarowania w dokumentacji urządzenia
Interwał smarowania liny w dźwignicy objętej dozorem technicznym wyznacza instrukcja eksploatacji urządzenia. Eksploatujący ma obowiązek zapewnienia właściwej obsługi i konserwacji (§ 7 ust. 1*1) oraz prowadzenia dziennika konserwacji (§ 7 ust. 2*1), a konserwującemu przepis nakazuje „przestrzeganie instrukcji eksploatacji UTB" (§ 9 ust. 1 pkt 1*1) i wykonywanie przeglądów „w terminach i zakresach określonych w instrukcji eksploatacji" (§ 9 ust. 1 pkt 2*1). Zakres przeglądu obejmuje wprost „stanu technicznego mechanizmów napędowych, układów hamulcowych oraz cięgien nośnych i ich zamocowań" (§ 9 ust. 1 pkt 2 lit. a*1).
Terminy z załącznika nr 2 do tego rozporządzenia dotyczą przeglądów konserwacyjnych , nie zabiegu smarowania (§ 9 ust. 3*1). Przeniesienie ich na częstotliwość smarowania jest częstym skrótem i prowadzi do harmonogramu, który z utrzymaniem liny nie ma związku.
Normy sytuacji nie zmieniają, bo ich stosowanie jest dobrowolne: „Stosowanie Polskich Norm jest dobrowolne" (art. 5 ust. 3*2). Warto przy tym wiedzieć, że polskie wprowadzenie międzynarodowej normy o utrzymaniu i kryteriach odkładczych lin dźwignicowych, czyli PN-M-80255:1990 „Dźwignice. Liny stalowe. Wytyczne oceny zużycia i wymiany" , zostało wycofane 9 grudnia 2011 r. i nie ma w katalogu wskazanej normy zastępującej*3. Obowiązek przychodzi więc drogą dokumentacji urządzenia, a nie drogą normy.
Po stronie branżowej obraz jest spójny. Stan smarowania należy sprawdzać co najmniej raz w miesiącu przy regularnej eksploatacji, a zabieg wykonywać w regularnych odstępach zależnych od warunków pracy, zanim lina wykaże oznaki wysychania lub korozji; odstęp zależy od zastosowania, sposobu użytkowania, środowiska pracy i typu liny*4. Ponowne smarowanie prowadzi się przy tym regularnie od początku okresu pracy liny, a nie po stwierdzeniu pierwszego uszkodzenia*5.
*1 Rozporządzenie Ministra Przedsiębiorczości i Technologii z dnia 30 października 2018 r. w sprawie warunków technicznych dozoru technicznego w zakresie eksploatacji, napraw i modernizacji urządzeń transportu bliskiego (Dz. U. poz. 2176). *2 Ustawa z dnia 12 września 2002 r. o normalizacji (Dz. U. z 2015 r. poz. 1483, ze zm.). *3 Karta katalogowa normy PN-M-80255:1990, Polski Komitet Normalizacyjny. *4 EWRIS, Original User Manual: Stranded Ropes for General Lifting Applications, sekcje 6 i 6.1. *5 CASAR, Wire Rope Guidelines, s. 43.
Od czego zależy częstotliwość smarowania lin stalowych: dziesięć czynników
Częstotliwość wyznacza dziesięć czynników, z których każdy można sprawdzić na własnym urządzeniu bez kupowania czegokolwiek*1. Pierwsza kolumna tabeli to czynnik, trzecia mówi, co z nim zrobić podczas najbliższego przeglądu.
Czynnik Jak działa na smar w linie Co sprawdzić na swoim urządzeniu Woda i wilgoć Wymywa środek i zajmuje jego miejsce w objętości liny Czy lina pracuje na zewnątrz, nad wodą albo w strefie zraszania Odcinki statyczne Lina stojąca koroduje łatwiej od ruchomej, bo woda ma czas wniknąć Które odcinki stale leżą na krążku wyrównawczym albo w siodle Pył i ścierniwo Zagęszcza środek i tworzy z nim pastę ścierną Czy w otoczeniu urządzenia występuje zapylenie technologiczne Temperatura pracy Powyżej pewnego progu środek traci właściwości smarne Jaka jest temperatura w strefie pracy liny w szczycie zmiany Stosunek D/d Mniejszy krążek oznacza ostrzejsze przegięcie i szybsze zużycie Jaka jest średnica krążków i bębna wobec średnicy liny Obciążenie robocze Wyższe obciążenie skraca trwałość nieproporcjonalnie do przyrostu Jakie obciążenia występują realnie, nie nominalnie Nawijanie wielowarstwowe Dokłada punkty styku liny z liną poza stykiem z krążkiem Czy lina nawija się na bęben w jednej warstwie Konstrukcja rdzenia Rdzeń włókienny magazynuje środek, rdzeń stalowy go nie magazynuje Czy lina ma rdzeń stalowy, oznaczany w dokumentacji jako IWRC Postoje urządzenia W czasie postoju woda wnika do rdzenia bez przeszkód Jak długie są przerwy w pracy i w jakich warunkach stoi lina Czystość liny przed zabiegiem Zanieczyszczona powierzchnia ogranicza skuteczność aplikacji Czy przed smarowaniem lina jest czyszczona, i w jaki sposób
Dwa z tych czynników mają w źródłach wartości liczbowe. Temperatura : przy temperaturze pracy od ok. +65 °C wzwyż należy liczyć się z całkowitą utratą środka i efektu smarowania*2, a inne opracowanie podaje w tym samym kontekście próg 50 °C *3. Źródła nie podają warunków, w jakich te progi wyznaczono, i różnią się między sobą, więc traktuj je jako sygnał ostrzegawczy do sprawdzenia we własnej aplikacji.
Stosunek D/d ma dane z pełnymi warunkami próby. Dla liny 6x36 WS o średnicy 10 mm z rdzeniem stalowym i sile zrywającej 70,4 kN, przy obciążeniu 15 kN: przy D/d = 25 lina osiągnęła 57 702 cykle zginania , a przy D/d = 10 tylko 13 060 cykli *4. Ta sama lina, to samo obciążenie, inna średnica krążka.
*1 Źródła wierszy tabeli: EWRIS, Original User Manual, sekcje 5.4.1 i 5.4.2; R. Verreet, I. Ridge, Wire Rope Forensics, s. 10; R. Verreet, The Inspection of Steel Wire Ropes, s. 44; CASAR, Wire Rope Guidelines, s. 30 i 41; Y.A. Onur, C.E. İmrak, Mechanics & Industry 18 (2017) 223, s. 5; D.N. Poffenroth, Nondestructive Testing of Mine Hoist Ropes in the United States of America, MSHA, rozdz. 6.4; D. Major, Lubrication and Maintenance of Steel Wire Ropes on Elevators, Elevator World. *2 EWRIS, jw., sekcja 5.4.1. *3 R. Verreet, The Inspection of Steel Wire Ropes, s. 8. *4 Y.A. Onur, C.E. İmrak, jw., tab. 5, s. 5.
Co zmienia szybkość reakcji po utracie smaru
Ponowne smarowanie przywraca właściwości utracone wraz ze środkiem wtedy, gdy wykonasz je, zanim lina zacznie gromadzić uszkodzenia zmęczeniowe. W cytowanym badaniu linę pozbawioną smaru nasmarowano ponownie w trzech momentach i wyniki rozeszły się wyraźnie. Zabieg wykonany po przekroczeniu połowy trwałości do kryterium odkładczego, czyli zanim pojawiły się pęknięcia drutów, przywrócił linie poziom próbki odniesienia (+3,49 %). Ten sam zabieg wykonany dopiero przy pierwszym pękniętym drucie pozostawił linę 12,74 % poniżej poziomu odniesienia*1.
Trwałość liny w czterech wariantach próby, odniesiona do liny nowej: A) lina nowa (odniesienie), B) lina rozebrana i złożona ponownie, C) lina odtłuszczona, D) lina odtłuszczona i nasmarowana przy pierwszym pękniętym drucie, E) lina odtłuszczona i nasmarowana w połowie okresu pracy, F) odtłuszczona, smarowana co 10 % trwałości smarem przemysłowym, G) to samo co F, smarem serwisowym, H) lina odtłuszczona, nasmarowana na starcie smarem z dodatkiem proszkowym. Tłumaczenie własne.
Autorzy formułują to jako wniosek ogólny: o odzyskaniu właściwości decyduje czas, jaki upłynął od zdarzenia powodującego utratę środka do wykonania zabiegu. Sama częstotliwość ponownego smarowania nie wykazała w badaniu takiej zależności, a próba nadrobienia zaniedbania serią częstszych zabiegów nie przywróciła poziomu odniesienia*2.
Praktyczne przełożenie jest takie, że harmonogram warto wiązać ze zdarzeniami, a nie wyłącznie z datą. Zdarzeniem, po którym lina wymaga oceny i zwykle zabiegu, jest mycie urządzenia wodą pod ciśnieniem, okres intensywnych opadów, praca w podwyższonej temperaturze, dłuższy postój w wilgoci oraz zmiana technologii, która podniosła zapylenie w hali.
*1 P. Freddi, L. Solazzi, G. Donzella, Progress in Engineering Science 3 (2026) 100239, tab. 10 i 11, s. 7. *2 Tamże, s. 12.
Kiedy dołożenie smaru nie poprawi stanu liny
Dołożenie środka do liny, która nadal trzyma swój smar fabryczny, nie poprawia jej trwałości zmęczeniowej. Ponowne smarowanie liny, która wciąż zawiera smar, nie wydłuża jej trwałości zmęczeniowej w istotnym stopniu, a przyczyną jest brak penetracji: nowo nałożony środek nie przedostaje się między druty wobec obecności środka pierwotnego*1. Poprawa pojawia się wtedy, gdy nowy środek zastąpi poprzedni.
Stąd bierze się znaczenie przygotowania liny. Bardzo zabrudzoną linę należy okresowo czyścić zewnętrznie, a przy aplikacji ciśnieniowej przez uszczelnienie dobrane do zmierzonej średnicy środek wtłaczany jest pod ciśnieniem do ok. 30 bar*2. Przed aplikacją lina ma być czysta i sucha, a sam środek dość płynny, żeby wniknąć w splotki i rdzeń*3. Zakres, w jakim czyszczenie liny w ruchu zbliża jej stan do stanu z próby laboratoryjnej, pozostaje kwestią otwartą: w badaniu linę odtłuszczano rozpuszczalnikiem po rozebraniu na splotki, a czyścik pracujący na linie w ruchu usuwa warstwę zewnętrzną i część środka spomiędzy splotek.
Są też przypadki, w których żaden zabieg smarowania nie jest właściwym działaniem:
Lina jest zużyta i nadaje się do wymiany. Wtedy zabieg smarowania niczego nie zmienia. Zakres oceny, terminy i dokumentację opisujemy w artykule o procedurze przeglądu liny stalowej .Lina jest uszkodzona mechanicznie. Zagniecenia, rozpleciona splotka i miejscowe zgniecenie nie są stanami, które smarowanie cofa.Zgodność środków nie została potwierdzona. Mieszanina dwóch środków o różnych zagęszczaczach potrafi zmienić konsystencję w jedną albo w drugą stronę i obniżyć temperaturę kroplenia*4; istnieje znormalizowany protokół badawczy służący do oceny takiej zgodności*5. Kryteria doboru opisujemy w artykule o doborze smaru do lin stalowych .Zabieg ma zastąpić przegląd. Nasmarowanie liny nie jest oceną jej stanu i nie zwalnia z czynności, które i tak trzeba wykonać.*1 P. Freddi, L. Solazzi, G. Donzella, Progress in Engineering Science 3 (2026) 100239, s. 12. *2 CASAR, Wire Rope Guidelines, s. 42 i 43. *3 Manitowoc, Lubrication Guide F2314, s. F2314-3. *4 DuPont, Lubricating grease compatibility and conversion: guidance and example, MOLYKOTE. *5 ASTM D6185, Standard Practice for Evaluating Compatibility of Binary Mixtures of Lubricating Greases, pkt 1.1.
Jak ocenić, czy lina wymaga smarowania
Stan nasmarowania ocenia się na linie i na elementach z nią współpracujących, ponieważ oględziny samej liny pokazują niewielką część jej przekroju. Oględziny obejmują ok. 20 % metalicznego przekroju liny, a wartość tę podają niezależnie dwa źródła*1. Reszta, w tym rdzeń i wewnętrzne druty splotek, pozostaje poza zasięgiem wzroku.
Poniższa checklista jest wykonalna przy zwykłym przeglądzie, bez dodatkowego sprzętu. Jej wynik nadaje się do wpisu w dzienniku konserwacji.
Zmierz suwmiarką średnicę liny w trzech miejscach odcinka roboczego i zapisz wyniki. a. Jeśli średnica wzrosła wobec poprzedniego pomiaru o ok. 1,5 % wartości nominalnej, zaplanuj badanie magnetyczne, zanim zdecydujesz o jakimkolwiek zabiegu*2. Przetrzyj czystą, jasną szmatką odcinek liny na długości około metra. a. Jeśli na szmatce nie zostaje ślad środka, lina jest sucha i wymaga zabiegu. Obejrzyj rowek koła linowego, po którym lina pracuje. a. Jeśli w rowku nie ma filmu środka, potraktuj to jako potwierdzenie wyniku z punktu 2. Sprawdź, czy stan nasmarowania zmienia się odcinkami, czyli czy obok odcinków pokrytych środkiem występują odcinki suche; miejscowa zmiana stanu smarowania jest osobną pozycją list kontrolnych stosowanych przy inspekcji lin*2. a. Jeśli stwierdzisz brak środka na odcinku, potraktuj to jako wskazanie do badania nieniszczącego liny, a nie do samego uzupełnienia smaru*2. Obejrzyj osobno odcinki, które stale pozostają nieruchome, oraz miejsca, w których może zalegać woda. Sprawdź strefy, które przechodzą przez krążki oraz nawijają się na bęben i z niego schodzą; są one wskazywane jako wymagające szczególnej uwagi*3. Zapisz wynik oceny i podjętą decyzję w dzienniku konserwacji swoimi danymi. *1 R. Verreet, The Inspection of Steel Wire Ropes, s. 32; B. Montgomery, Wire Rope Inspection Report, NASA Goddard Space Flight Center, sekcja 4.1, s. 17. *2 B. Montgomery, jw., sekcja 4.2 s. 19, zał. E s. 38, zał. D tab. 5 s. 33. *3 CASAR, Wire Rope Guidelines, s. 41.
Następny krok
Z mechanizmu opisanego wyżej wynikają trzy warunki skutecznego zabiegu: usunięcie poprzedniego środka, wprowadzenie nowego w głąb splotek i powtarzalne pokrycie na całej długości liny. Systemy przelotowe do czyszczenia i smarowania lin, którymi zajmuje się dział UCS, spełniają je w jednym przejściu: czyścik zdejmuje zanieczyszczenia i stary środek, a pompa wtłacza świeży przez uszczelnienie dobrane do zmierzonej średnicy liny, więc na każdym metrze powstaje takie samo pokrycie. Krótszy zabieg łatwiej też zmieścić w oknie planowanego postoju, co ma znaczenie wtedy, gdy liczy się czas reakcji po zdarzeniu.
Dobór zaczyna się od warunków pracy i od pomiaru rzeczywistej średnicy liny, bo liny w eksploatacji się rozciągają. Zakres i warianty opisujemy na stronie automatycznego smarowania lin stalowych Viper WRL .
Jeśli potrzebujesz najpierw oszacować, ile czasu i środka pochłania dziś utrzymanie lin u Ciebie, policzysz to w kalkulatorze oszczędności na własnych liczbach.
Pytania, które wracają przy ustalaniu częstotliwości smarowania lin
Co ile smarować linę stalową w suwnicy?
Nie ma jednej liczby, która byłaby poprawna dla każdej suwnicy. Punktem wyjścia jest instrukcja eksploatacji urządzenia, bo to ona wyznacza terminy i zakresy czynności konserwacyjnych. Niezależnie od niej zalecane jest sprawdzanie stanu smarowania co najmniej raz w miesiącu przy regularnej eksploatacji, a sam zabieg wykonanie, zanim lina wykaże oznaki wysychania lub korozji*1.
Czy jest norma, która podaje, jak często smarować liny stalowe?
Nie. Polskie wprowadzenie międzynarodowej normy o utrzymaniu i kryteriach odkładczych lin dźwignicowych, czyli PN-M-80255:1990, zostało wycofane 9 grudnia 2011 r.*2, a stosowanie Polskich Norm jest i tak dobrowolne*3. Obowiązek utrzymania liny w należytym stanie wynika w praktyce z instrukcji eksploatacji urządzenia, której przestrzeganie nakłada na osobę konserwującą rozporządzenie o dozorze technicznym*4.
Czy linę trzeba wyczyścić przed smarowaniem?
Tak, jeśli zabieg ma przynieść efekt. Bardzo zabrudzoną linę zaleca się okresowo czyścić zewnętrznie*5, a przed aplikacją lina ma być czysta i sucha*6. Cytowane badanie zmęczeniowe dokłada do tego powód mechaniczny: nowy środek nie wnika między druty, gdy miejsce zajmuje środek poprzedni*7. W praktyce najłatwiej spełnić ten warunek urządzeniem, które czyści i smaruje w jednym przejściu, bo obie czynności wykonuje się wtedy raz, na tym samym odcinku i w ustalonej kolejności; takie zestawy mamy w ofercie. Kolejność warto zachować niezależnie od tego, czym pracujesz: najpierw usunięcie starego środka, potem aplikacja.
Czy można smarować linę, która nadal ma smar?
Tak, choć pod względem trwałości zmęczeniowej taki zabieg niewiele zmienia. W badaniu dołożenie środka do liny, która nadal zawierała smar, nie przedłużyło jej trwałości zmęczeniowej, ponieważ nowy środek nie przedostał się między druty*7. Zabieg zachowuje natomiast sens tam, gdzie lina traci środek szybko, na przykład w środowisku korozyjnym i silnie zapylonym.
Ile wytrzyma lina stalowa?
To pytanie ma dwa znaczenia i warto je rozdzielić. Jeśli chodzi o obciążenie, odpowiedź daje minimalna siła zrywająca podana w dokumentacji liny wraz ze współczynnikiem bezpieczeństwa właściwym dla urządzenia, i nie zależy od smarowania. Jeśli chodzi o okres pracy, rozstrzygają warunki aplikacji: w cytowanym badaniu ta sama lina przy stosunku D/d równym 25 osiągnęła 57 702 cykle zginania, a przy D/d równym 10 tylko 13 060*8.
Jakie są kryteria zużycia liny stalowej?
Kryteria odkładcze, czyli warunki, po spełnieniu których lina idzie do wymiany, opisujemy osobno w artykule o procedurze przeglądu liny stalowej . Dla ustalania częstotliwości smarowania istotna jest jedna zależność między tymi tematami: zaniedbana konserwacja jest powodem do częstszej oceny stanu liny, a nie do odkładania przeglądu na później.
Czy smarowanie liny trzeba odnotować w dzienniku konserwacji?
Tak, w zakresie, jaki przewiduje instrukcja eksploatacji urządzenia. Eksploatujący zakłada dziennik konserwacji osobno dla każdego urządzenia, a konserwujący wykonuje przeglądy w terminach i zakresach z instrukcji; przegląd obejmuje stan techniczny cięgien nośnych i ich zamocowań*4. Jeżeli instrukcja ujmuje smarowanie liny w zakresie przeglądu, wpis jest obowiązkowy; jeżeli nie ujmuje, pozostaje dobrą praktyką, bo to ślad, który przy badaniu pokazuje, że konserwacja liny była powtarzalna. Przy ustalaniu częstotliwości ten sam wpis jest jedynym źródłem daty poprzedniego zabiegu.
*1 EWRIS, Original User Manual: Stranded Ropes for General Lifting Applications, sekcje 6 i 6.1. *2 Karta katalogowa normy PN-M-80255:1990, Polski Komitet Normalizacyjny. *3 Ustawa z dnia 12 września 2002 r. o normalizacji (Dz. U. z 2015 r. poz. 1483, ze zm.), art. 5 ust. 3. *4 Rozporządzenie Ministra Przedsiębiorczości i Technologii z dnia 30 października 2018 r. (Dz. U. poz. 2176), § 7 ust. 2, § 9 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a. *5 CASAR, Wire Rope Guidelines, s. 43. *6 Manitowoc, Lubrication Guide F2314, s. F2314-3. *7 P. Freddi, L. Solazzi, G. Donzella, Progress in Engineering Science 3 (2026) 100239, s. 12. *8 Y.A. Onur, C.E. İmrak, Mechanics & Industry 18 (2017) 223, tab. 5, s.
Dziękujemy za zainteresowanie naszym artykułem. Pozdrawiamy, dział UCS-TECH
